آداب سفر کردن

سفر، حرکت و انتقال از وطن و محل زیست دائمی به سوی سرزمین‌های دیگر جهت زیارت، تفریح، تجارت، علم اندوزی و یا حفظ دین است. در این نوشتار نگاهی داریم بر آداب سفر در معارف اسلامی.
به طور کلی سفر مربی انسان است و برای جسم و روح انسان سازندگی دارد. سفر وسیله شناخت است، هم شناخت خود، هم شناخت دیگران. چون رنج‌ها و سختی‌های مسافرت و حالت‌های فوق‌العاده، جوهره انسان را می‌نمایاند و خصلت‌های درونی بروز می‌کند.
حتی انسان میزان تحمل، مقاومت، کاردانی و تجربه خود را هم در سفر می‌تواند محک بزند، اگر به معارف اسلامی نگاهی گذرا بیفکنیم خواهیم دید که نه تنها در کتاب الهی و انسان ساز قرآن کریم بلکه در سخنان بزرگان دین در این خصوص بحث به میان آمده است.
آن جا که خداوند در سوره عنکبوت آیه 20 می‌فرماید: قل سیروا فی الارض فانظروا کیف بدا الخلق. بگو در زمین بگردید پس بنگرید که خداوند چگونه آفرینش را آغاز کرده است.
با دقت در این آیه می‌توان فهمید که جهانگردی، سیر و سفر مطالعه طبیعت و گردش‌های هدف‌دار یک وظیفه است و حتی گردش در طبیعت انسان را به فکر وا می‌دارد و سفر علاوه براین که عقل را تقویت و سلامت جسمی را تامین می‌کند حتی منجر به تخلیه روانی و فرار از خستگی‌ها می‌شود.
در این میان بهتر است انسان، مسافرت به شهرهای مذهبی و زیارتگاه‌ها و دیدن اماکن تاریخی و دیدار با بزرگان و شخصیت‌های علمی و اخلاقی را مدنظر داشته باشد.
به فرموده حضرت رضا علیه السلام:
« هر امامی برگردن دوستان و پیروانش ، عهد و پیمانی دارد. از جمله اموری که وفای به این عهد و پیمان است ، زیارت قبور ائمه (ع ) است.»

آداب سفر
حال که به اهمیت سفر پی بردیم بهتر است که به بعضی از آداب آن اشاره نماییم .

1-انتخاب همسفر. پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید: انتخاب همسفر مقدم بر سفر کردن است

 2- شروع کردن سفر با «صدقه»، جهت سلامتی و رفع و دفع بلاها.
در این باره امام صادق (ع) می‌فرماید: مسافرت خود را با صدقه آغاز کن و هرگاه خواستی بیرون برو، زیرا با صدقه دادن سلامت سفرت را می‌خری.

 


3- تهیه سوغات. پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید: «هرگاه یکی از شما به سفر رفت در بازگشت حتی اگر شده ، یک قطعه سنگ برای خانواده‌اش هدیه و تحفه بیاورد.»

 


4- انتخاب یک نفر به عنوان سرپرست یا راهنما . رسول اکرم (ص) می فرماید : هر گاه سه نفر همسفر شدند از میان خود یک نفر را به سالاری انتخاب کنند .

 

 5- همراه برداشتن مواد غذایی و خوراکی‌های مورد نیاز و ره توشه سفر.
رسول خدا صلى اللّه علیه و اله فرمود:از بزرگوارى مرد است که وقت رفتن به سفر، توشه راهش پاکیزه باشد.
از امام صادق علیه‌السلام است که فرمود:هرگاه مسافرت کردید، سفره اى همراه داشته باشید و در آن زمان با همراهان مدارا کنید.

 

6- خواندن دو رکعت نماز، دعا کردن و جان و مال خانواده را به خدا سپردن و بر او توکل کردن.

 

 7- همراه داشتن مسواک، شانه، لباس و ظرف و داروهای مورد نیاز، سوزن، نخ، طناب و زیرانداز. و رعایت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت.
در روایت آمده است لقمان حکیم در مقام اندرز به فرزندش می‌گوید : فرزندم ! با شمشیر و پای فزار و دستار و چادر (خیمه) و مشک آب و نخ و سوزن و درفش خود مسافرت کن و داروهایی که به کار تو و همراهانت آید را با خود بردار و با همسفرانت سازگاری نشان ده مگر آن جا که پای معصیت خدا در میان باشد.

 

9-مشورت کردن در سفر . در حدیث معتبر از حضرت امام جعفر صادق منقول است، حضرت لقمان پسر خود را چنین نصیحت فرمود: وقتی با گروهی سفر می‌کنی، در کارهای خود و کارهای ایشان بسیار مشورت کن و در روی ایشان تبسم بسیار بکن و در توشه ی خود در میان ایشان صاحب کرم باش. وقتی تو را به ضیافت بطلبند قبول کن و اگر از تو مدد طلبند ایشان را یاری کن و به سه چیز بر ایشان غلبه کن: به بسیاری خاموشی ، بسیاری نماز و سخاوت و جوانمردی در هر چه با خود از چهارپا ، مال و توشه داری. اگر گواهی از تو بطلبند، یا بر امر حقی خواهند و تو را گواه کنند بپذیر.
از حضرت علی (ع) منقول است که مروت و مردی در حضر، خواندن قرآن ، همنشینی با علما و تفکر در فقه و علوم و محافظت بر نمازهای جماعت است. اما مروت سفر توشه خود را صرف کردن، مخالفت رفیقان ننمودن و خدا را در هر بلندی ، پستی فرود آمدن ، ایستادن و نشستن بسیار یاد نمودن است.
از حضرت صادق (ع) منقول است که در حکمت آل داود نوشته است که نباید کسی سفر کند مگر برای سه چیز : سفری که توشه ی آخرت در ان حاصل شود، سفری که باعث مرمت امور معاش شود یا سفری که برای سیر و لذتی باشد که حرام نباشد.

هم نشینی و همراهی با گروه هم سان

شایسته است افرادی که راه سفر را با هم طی می کنند، از نظر مالی، نفقه و گشاده دستی، همگن و همراه هم یا دست کم به هم نزدیک باشند؛ زیرا همسفر شدن با کسی که از نظر مالی قوی تر است، گاهی سبب سرشکستگی انسان می شود. شخص برای فرار از خوار شدن، با توجه به سرمایه اندک خود، بیش از توان مالی اش خرج می کند و در این اوضاع، به او ستم شده است.

از شهاب بن عبدریه روایت شده است:

به امام صادق علیه السلام گفتم: تو مرا می شناسی و از گشاده دستی و بخشندگی من بر برادران مؤمنم باخبر هستی، آیا جایز است با گروهی در راه مکه همراهی کنم و بر آنها بذل و بخشش کنم؟ امام علیه السلام فرمود: ای شهاب! چنین مکن. اگر تو گشاده دستی کنی و زیاد خرج کنی و آنها نیز چنان کنند. برایشان ستم کرده ای و اگر آنها قادر نباشند و از خرج کردن بپرهیزند، آنها را خوار کرده ای. پس با افراد هم شأن و همانند خود همراهی و دوستی کن!

امام موسی کاظم علیه السلام ، نیز سفارش کرده است:

إذا صَحِبْتَ فَأَصحَب لَخوَکَ وَ لا تُصحِبَنَّ مَن یَکفیک فَإِن ذلک وَزَلَّةٌ لِلمؤمِنِ.

با کسی دوست و هم صحبت شو که هم شأن تو باشد، نه کسی که خرج تو را دهد که این، مذلت مومن است.

پیام متن:

برای حفظ ارزش های انسانی، بایسته است مسافر مسلمان، همسفر خود را از کسانی برگزیند که از نظر مالی نزدیک به هم و از نظر علم و فضیلت، با همراهان خود هماهنگ و هم فکر باشد.

همنشینی با آن که زینت انسان است

از جمله آداب سفر، این است که انسان، هم نشین و همراه خود را از کسانی برگزیند که اخلاقی آراسته به نیکی ها، خوب و سالم دارند و از نظر خلق و خو الگو بوده و شیوه رفتاری و مرام آنها آموزنده باشد.

هم نشین انسان باید زینت او باشد و خود، با افراد پست و فرومایه هم نشین نشود. تا سبب کاهش شأن و جایگاه انسان شود. سخن امام صادق علیه السلام در این باره بیان کننده این ویژگی هم سفر است:

إصْحَب مَن تَتَزَیَّنُ بِهِ ولا تَصحَب مَنْ یَتَزَیَّنُ بِکَ.

با کسی سفر کن که زینت و افتخار تو باشد، نه آنکه تو زینت او باشی.

پیام متن:

1. مسافر مسلمان باید همسفر خود را از میان کسانی برگزیند که اخلاقی پسندیده دارند تا همراهی با آنها زینت بخش وجودش شود با کسانی سفر نکند که شأن و منزلت او را کاهش دهند.

2. سفر کردن با کسی که مایه زینت انسان باشد، به رشد روحی و روانی انسان کمک می کند.

اخلاق نیکو در سفر

خوش خلقی در سفر، از جمله مهم ترین آداب و دستورهای پیشوایان معصوم علیه السلام است. انسانی که ویژگی های ذاتی نیکویی مانند خوشرویی، تواضع و ادب را داراست، نه تنها سفر را به کام خود شیرین خواهد کرد، برای همراهان خود نیز سفری به یاد ماندنی و خاطره برانگیز به جای می گذارد. در سفارشی از امام جعفر صادق علیه السلام به معلی بن خنیس آمده است:

عَلَیکَ بالسخ وَ حُسنِ الخُلقِ، فَإِنَّها یَزینانِ الرَّجُلَ کما تَزَّینَ الواسطَُْ القَلادَةَ.

تو را به بخشش و خوش خلقی سفارش می کنم؛ زیرا این دو، زینت انسان است، همانند گوهرهای میان گردن بند.

در آموزه های دین اسلام، از بدخلقی در سفر به شدت نهی شده است، چنان که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در سفری که عازم مکه بود، به همسفرانش فرمود: «مَن کانَ سَیِّیُ الخُلقِ فَلا یَصحَبُنا؛ هر کس بدخلق است، با ما مصاحبت و همراهی نکند». امام صادق علیه السلام نیز می فرماید:

لَیسَ مِنّا مَن لَمْ یُحَسِّنل صُحْبَتَه مَن صَحِبَهُ وَ مُرافَقَةَ مَن رافَقَهُ وَ مُمالَحَةَ مَن مالَحَهُ وَ مُخالَقَةَ مَن خالَقَهُ.

از ما نیست کسی که با همراهانش حسن معاشرت نداشته باشد و با دوستانش دوستی و مدارا نکند و نمک کسی را می خورد، نمک شناسی صاحبش نباشد و با آن که همراه است، حسن خلق نداشته باشد.

/ 2 نظر / 436 بازدید
مشتعلی

سلام موفق باشید